Gamla 10 x 10 km reitkerfiš
sem notaš er til aš gera śtbreišslukort plantna er byggt į kortaskiptingu gömlu herforingjarįšskortanna ķ męlikvarša 1:100.000. Noršur og sušurhlišar reitanna falla saman meš noršur- og sušurhlišum žessara korta, og skipta žeir blašinu ķ fjóra reiti frį noršri til sušurs, enda eru kortin 40 km į hęšina. Breidd kortanna er hins vegar 44 km, og žvķ standast austur- og vesturhlišar reitanna ekki alltaf į viš samsvarandi hlišar kortblašanna. Žęr mišast til austurs og vesturs śt frį samskeytum kortblaša 52 og 62, en žau eru 1 km vestar en 19. lengdarbaugur og samsķša honum. Aušvelt er žvķ aš teikna reitkerfiš inn į žessi kort, og er žvķ nįnar lżst ķ grein sem birtist ķ Nįttśrufręšingnum įriš 1970 (Höršur Kristinsson og Bergžór Jóhannsson: Reitaskipting Ķslands fyrir rannsóknir į śtbreišslu plantna. Nįttśrufręšingurinn 70: 58-65). Myndin hér aš nešan sżnir hvernig nśmerakerfi reitanna er. Nęsta reitaröš viš mišlķnur landsins fęr nr. 50, en sķšan lękka nśmer reitarašanna til vesturs og til noršurs. Reitnśmerin eru lesin žannig, aš fyrst kemur nśmer lóšréttu reitarašarinnar, en sķšan sś lįrétta į eftir. Žannig veršur Grķmsey ķ reit nr. 5432, Akureyri ķ 5442 og Heimaey ķ Vestmannaeyjum 4367. Reykjavķk skiptist į tvo reiti, 3559 og 3659.
Reitkerfi žetta var fyrst tekiš ķ notkun viš skrįningu į śtbreišslu plantna um 1970, en sķšar hefur žaš einnig veriš notaš fyrir varpśtbreišslu fugla, og fyrir śtbreišslu skordżra. Reitunum mį sķšan skipta meira nišur, ķ 5x5, 2x2 eša 1x1 km reiti eftir vild og stęrš svęšisins sem unniš er meš.
Nżtt 5 x 5 km reitakerfi Landmęlinga Ķslands.
Nś hafa Landmęlingar Ķslands ķ samvinnu viš LISU-samtökin hannaš nżtt, samręmt reitkerfi fyrir allt landiš. Ašgangur aš žessu reitkerfi var nżlega opnašur į netinu į žjónustusķšu LMI. Žaš er žegar komiš inn ķ hugbśnaš nżrri GPS-tękja, og er žį hęgt aš stilla žau į Icelandic grid og nota žau til aš stašsetja sig ķ reiti. Trślega veršur žaš einhvern tķma einnig ašgengilegt į prentušum landabréfum. Žessu nżja kerfi hefur veriš gefiš nafniš Reitakerfi Ķslands, og mun ég hér į eftir lżsa žvķ nįnar. Žegar er langt kominn undirbśningur til aš koma öllum gögnum Nįttśrufręšistofnunar yfir ķ nżja reitkerfiš, og viš vęntum žess aš flóruvinir verši fljótir aš tileinka sér žetta kerfi og nota viš aš stašsetja plöntufundi. Žį veršur ekki lengur žörf į aš nota ljósrituš kort eša glęrur til žeirra hluta.
Nżja reitakerfiš er gert ķ 6 mismunandi reitastęršum:
50 km, 10 km, 5 km, 1 km, 500 m og 100 m. Viš śtbreišslu plantna komum viš einkum til meš aš nota 5 x 5 km reiti og 1 x 1 km reiti. Stęrri reitina myndum viš einkum nota fyrir kortlagningu, og kosta kapps aš nį į komandi įrum upplżsingum śr öllum 5 x 5 km reitum. Žaš er svipaš markmiš og Danir vinna eftir. Minni reitirnir, 1 x 1 km, mundu einkum verša notašir til nįkvęmari stašsetningar fyrir žį sem ekki nota GPS-tęknina. Til žess vęri trślega aušveldast aš setja žaš reitakerfi upp į kortadiskum LMI sbr. leišbeiningar hér į eftir, og prenta śt reitakort žess svęšis sem unniš er į og nota žaš til stašsetningar į vettvangi. Ķ dag höfum viš į Ķslandi nįš žvķ marki aš hafa žokkalega góšar upplżsingar um plöntur ķ öllum 10 x 10 km reitum. Um leiš og viš tökum upp nżja reitakerfiš setjum viš markiš hęrra og tökum upp fķnrišnara net, 5 x 5 km. Ķ žvķ kerfi eru ķ upphafi margir reitir aušir og įn upplżsinga. Žaš verša žvķ nóg verkefni fram undan fyrir flóruvini og ašra sem rannsaka śtbreišslu plantna, aš skoša alla žį reiti sem bętast viš. Hiš nżja Reitakerfi Ķslands notar 19. lengdarbauginn og 65. breiddargrįšuna sem grunnlķnur. Grunnlķnurnar fį töluna 500, og śt frį 19. lengdarbaugnum eru męldir kķlómetrarnir meš hękkandi tölum til austurs, en lękkandi til vesturs. Śt frį 65. breiddargrįšunni eru kķlómetrarnir taldir hękkandi til noršurs, en lękkandi til sušurs. Hęstu reitanśmerin eru žvķ nyrst og austast į landinu, Fontur į Langanesi er ķ 1 km reit 699-660, en žau lęgstu syšst og vestast, Reykjanestį ķ 317-371. Hver 1 x 1 km reitur er žannig tįknašur meš tveim žriggja stafa tölum. Reitur sem er 13 km austan viš 19. bauginn og 6 km noršan viš 65. breiddargrįšuna fęr žvķ nafniš 513-506. Sams konar tölur eru notašar į 5 x 5 km reitakerfiš, nema žar er ašeins notuš 5. hver tala, ž.e. tölur sem ganga upp ķ 5. Reiturinn 513-506 er žvķ inni ķ 5 km reitnum 510-505. GPS-tęki sem stillt er į Icelandic grid męlir stašsetningu eftir sömu reglum śt frį sömu grunnlķnum. Žaš gefur upp tvęr 6 stafa tölur, sem sżnir fjarlęgš frį grunnlķnum ķ metrum. Viš lesum ašeins 3 fremstu stafina af hvorri tölu til aš fį nśmer 1 x 1 km reitanna. En hvernig geta flóruvinir nįlgast žetta nżja Reitakerfi Ķslands? Nżlega er bśiš aš opna reitakerfiš į vef Landmęlinga Ķslands į slóšinni http://atlas.lmi.is/kortaskjar/viewer.htm. Einnig er hęgt aš komast inn į žaš beint af vefsķšu LMI meš žvķ aš velja kortaskjį. Til žess žarf aš žysja inn į kortiš meš mśsinni meš žvķ aš merkja ferning um žaš svęši sem viš viljum stękka og skoša. Hęgra megin er hęgt aš velja mismunandi lög į kortiš, og meš žvķ aš haka viš reiti fįum viš upp reitakerfiš. Žaš fer svo eftir žvķ hvaš viš žysjum langt inn į kortiš, hvort viš fįum 50km reitakerfi, 10 km, 5 km eša 1 km reiti. Žaš skiptir um kerfi eftir žvķ sem viš žysjum lengra inn og afmörkum smęrri reiti į kortinu. Reitirnir eru merktir fullu nafni meš reitstęrš og nśmerum.Önnur einföld leiš til aš nįlgast Reitakerfi
Ķslands er aš kaupa kortadisk Landmęlinganna, annaš hvort 1:250.000 eša gömlu Atlasblöšin ķ 1:100.000. Į žessum kortum er ekkert reitakerfi fyrr en notandinn hefur sett žaš upp. Diskunum fylgir hugbśnašur sem heitir Visit, og ķ honum er aušvelt aš setja reitakerfiš upp. Žiš byrjiš žį į žvķ aš velja File og New project og finniš svo möppuna maps og opniš eitthvert žeirra korta sem žar eru. Til žess aš setja upp reitakerfiš smelliš žiš į Map window efst į glugganum og veljiš properties. Žį opnast nżr gluggi og žiš smelliš į grid . Žį er komiš umhverfiš sem notaš er til aš bśa til reitakerfiš. Žiš byrjiš į aš haka viš show coordinate system grid . Žį birtist ķ vallista hęgra megin sjįlfgefiš Lambert 1 parallel. Žiš breytiš valinu ķ Lambert 2 parallel . Sķšan veljiš žiš stęrš reitanna lķtiš eitt nešar žar sem stendur X interval og Y interval. Žiš setjiš žar inn 5 km eša 1 km eftir vild. Aš lokum getiš žiš vališ sverleika lķnunnar, eša lit reitakerfisins. Aš lokum er smellt į OK nešst ķ glugganum og žį birtist reitskiptingin į kortinu. Žį er rétt aš vista reitkortiš meš nżju nafni, og getiš žiš žį alltaf sótt žaš sķšar undir žvķ nafni meš sömu reitskiptingu. Nś er ašeins eftir aš merkja reitina meš nśmerum, ef žiš viljiš prenta śt reitakerfi įkvešins svęšis. Hnit žess stašar sem bendillinn vķsar į į kortinu birtist į stiku nešan viš kortiš til vinstri ķ tveim 6 stafa tölum. Žęr sżna metrafjölda tališ frį grunnlķnum kerfisins. Žrķr fyrstu tölustafir hvorrar tölu sżna nśmer 1 x 1 km reitanna. Til aš fį nśmer 5 km reitsins žurfiš žiš aš fęra bendilinn ķ nešra horn reitsins vinstra megin, og žį sżna 3 fyrstu tölustafirnir nśmer 5 km reitsins, sem ętti aš enda į 5 eša 0. Žaš er aušvelt aš setja nśmer reitsins inn meš hugbśnašinum meš žvķ aš smella į draw og velja text, fara sķšan meš bendilinn į kortiš ķ viškomandi reit og smella žar. Žį birtist gluggi til aš skrifa ķ textann, ž.e. nśmer reitsins, žar sem einnig er hęgt aš velja leturstęrš, lit og fleira. Žegar bśiš er aš merkja alla reiti į žvķ svęši sem žiš ętliš aš vinna meš, er hęgt aš prenta žann hluta kortsins śt, til notkunar į vettvangi. Vonandi gengur svo vel aš nżta reitakerfiš, hvaša ašferš sem žiš veljiš.Hvaša 5 km reitir samkvęmt nżja reitakerfinu eru aušir?
Žegar flóruvinir hafa komist upp į lag meš aš
nota nżja reitakerfiš, er nęsta skref aš koma til žeirra upplżsingum um žaš hvaša reitir eru vanskrįšir. Žį geta flóruvinir vališ sér reiti til aš fįst viš, og sķšan sent plöntulista śr žeim reitum žegar skrįningu er lokiš. Nś er lżlokiš viš aš koma inn merkingu nżju reitanna ķ stašarskrįna sem tengd er gagnagrunninum. Žvķ er nś loks hęgt aš fį śt skrį yfir alla 5 x 5 km reiti sem vanskrįšir eru. Žar geta flóruvinir séš hvar auša og óskrįša reiti er helzt aš finna. Einnig hefur veriš gerš skrį sem sżnir fjölda skrįšra tegunda ķ hverjum reit. Ķ vel skrįša reiti eru oft žekktar um eša yfir 100 tegundir, en sums stašar geta žęr veriš innan viš 10. Ķ framtķšinni vęri ęskilegt aš koma į meira samstarfi milli flóruvina, žannig aš žeir hittist, fari saman ķ plöntuskošunarferšir og ašstoši hvern annan viš skrįningar. Žetta er mikiš tķškaš mešal erlendra félaga, t.d. į Noršurlöndunum žar sem įhugamannafélög hafa lagt mjög mikiš af mörkum viš könnun į śtbreišslu plantna og gerš śtbreišslukorta. Einnig er stundum bošaš til įtaks į lķtt könnušum svęšum žar sem menn hittast og skipta sér nišur į vanskrįša reiti, gera plöntulista, safna torkennilegum tegundum og bera sig saman į eftir. Aš mķnu mati gęti veriš įhugavert fyrir flóruvini aš taka žįtt ķ svona samstarfi, žvķ takmarkiš er bęši aš lęra betur aš greina tegundirnar, jafnframt žvķ aš safna meiri upplżsingum um śtbreišslu plantnanna. Gaman vęri aš heyra įlit flóruvina sjįlfra, og vil ég hvetja žį til aš senda skeyti til mķn į hkris@ni.is eša hkris@nett.is og gęti žį einnig veriš įhugavert aš kynna žęr skošanir ķ Ferlaufungi. Ef til vill veršur endirinn sį, aš stofnaš verši formlegt félag um žessa starfsemi, lķkt og gert hefur veriš ķ nįgrannalöndunum.