Til baka Dagur hinna villtu blóma
Flóruvinir
Flóruvinir eru samstarfshópur sjálfboðaliða um rannsóknir á íslensku flórunni og verndun hennar. Allir sem þekkja nokkuð af villtum, íslenskum plöntum geta tekið þátt í starfi flóruvina. Til að skrá sig í hópinn þarf aðeins að senda upplýsingar um nafn, heimilisfang, kennitölu og upplýsingar um það svæði sem þeir hafa áhuga á að skoða, á netfangið hkris@ni.is Markmið með þessum hópi er að stuðla að áhuga á íslensku flórunni meðal almennings, afla upplýsinga um plöntur til að bæta við þekkingu okkar á útbreiðslu þeirra í landinu, og aðstoða flóruvini við greiningar á plöntum. Nýskráðir flóruvinir fá sent upplýsingablað með leiðbeiningum, reitskipt kort yfir það svæði sem þeir hyggjast einkum skoða ásamt eyðublöðum og spjöldum til að skrá á fundarstaði plantna. Einnig fá þeir sent fréttablaðið Ferlaufung.
Verkefni flóruvina Flóruvinir geta sent inn upplýsingar á marga vegu. Nota má tölvupóst jafnt sem venjulegan póst eða síma. Þrenns konar eyðublöð standa til boða: Áprentuð blá spjöld með helstu plöntum í stafrófsröð íslensku nafnanna, gul spjöld með sömu plöntum í stafrófsröð latnesku nafnanna, og hvít spjöld fyrir einstakar tegundir. Bláu og gulu spjöldin eru ætluð til að búa til heildarlista yfir plöntur á einum stað, eða á litlu, afmörkuðu svæði. Hvítu spjöldin henta fyrir eina tegund, áberandi eða sjaldgæfa plöntu sem menn finna á óvæntum stað, eða fyrir marga fundarstaði sömu tegundar. Nauðsynlegt er að skrá á spjaldið nafn skrásetjara eða finnanda, ártal og dagsetningu, og helst hæð yfir sjávarmáli. Hún þarf ekki að vera mjög nákvæm, tilgreina má hæðarbil, t.d. 300-400 m. Hana má lesa af korti, eða skrá eftir hæðarmæli eða GPS-tæki. Að lokum þarf að skrá staðsetningu svo nákvæmlega sem kostur er. Hana má gefa upp með ýmsu móti eftir aðstæðum: Örnefni (helst af korti) ásamt staðháttalýsingu, númer 10 x 10 km reits ef þekkt er, jafnvel númer smáreits (2 x 2 km reits eða 1 x 1 km reits) sem lesin er af glæru á reitskiptu korti sem sent er flóruvinum fyrir einstök svæði. Að lokum má gefa upp GPS-staðsetningu sem er að sjálfsögðu nákvæmust. Hentugast er þá að stilla tækið á "centigrades", þ.e. á gráður og hundraðshluta úr þeim, því það er sú eining sem fer inn í gagnagrunninn. Sjálfgefið á GPS-tækjum er venjulega einingin gráður, mínútur og hundraðshlutar úr mínútum, og er í lagi að gefa staðsetningu upp þannig, en þá þarf að umreikna hana til innsláttar í gagnagrunn. Þegar upp koma vandamál við greiningu plöntu viljum við gjarnan aðstoða. Best er í slíku tilfelli að senda þurrkað sýnishorn af plöntunni í pósti til greiningar. Stundum má einnig greina plöntuna eftir ljósmynd, sem þá er hægt að senda í tölvupósti.
Þjónusta við flóruvini. Hún er einkum fólgin í upplýsingagjöf, útvegun gagna og greiningu plantna. Upplýsingum er komið á framfæri í fréttablaðinu Ferlaufungi eða á flóruvefsíðunni www.floraislands.is Á flóruvefsíðunni eru það einkum útbreiðslukortin sem komið geta að gagni, en af þeim má greina hvort viðkomandi tegund hefur fundist á viðkomandi svæði eða ekki. Hugsanlega geta einnig myndir af plöntum komið að gagni við greiningar. Einnig er þjónustan fólgin í því að senda spjöld til að merkja á til flóruvina, og reitskipt kort af þeim svæðum sem þeir gera ráð fyrir að skoða. Reitskiptu kortin gefa möguleika á því að staðsetja fundinn á réttan stað í reitkerfið. Flóruvinir fá þessi gögn send í upphafi, en þurfa síðan að hafa samband og biðja um þessi gögn eftir þörfum, t.d. með tölvupósti. Ef óskað er eftir viljum við einnig aðstoða við að koma á fót námskeiðum eða standa fyrir dagsferðum til plöntuskoðunar víðs vegar um landið. Við biðjum flóruvini að hafa samband með góðum fyrirvara ef þeir telja grundvöll fyrir slíku á sínu svæði.
Gagnagrunnur plantna. Gagnagrunnur Náttúrufræðistofnunar telur nú um 550.000 færslur, að meðtöldum mosum, fléttum og sveppum auk blómplantna. Það eru skráningar plantna vítt og breytt um landið allt frá því að Stefán Stefánsson var að undirbúa 1. útgáfu af Flóru Íslands fyrir aldamótin 1900, til dagsins í dag. Heimildirnar spanna því rúma öld. Með því að nýta öll þessi gögn, hefur tekizt að spanna allt landið í stórum dráttum, eins og sést ef útbreiðslukort músareyra er skoðað á www.floraislands.is. Það er sú tegund sem á metið, er skráð í fleiri reitum en nokkur önnur planta. Allar færslur eru skráðar á ákveðinn heimildarmann, og því er auðvelt að sjá hversu margar færslur eru skráðar á hvern flóruvin. Auk þess er einnig vísað á ákveðna heimild þar sem upplýsingarnar eru geymdar, oftast annað hvort ákveðið vettvangsspjald í spjaldskrá, opinbert plöntusafn, prentaða ritgerð þar sem plöntunnar er getið, eða einfaldlega upplýsingar í flóruvinamöppu þar sem öll önnur samskipti við flóruvini eru varðveitt sem ekki koma fram á spjöldum.
Útbreiðslukortin og reitkerfið. Þau útbreiðslukort sem nú eru gerð og koma smátt og smátt inn á þessa vefsíðu eru byggð á 10 x 10 km reitkerfi. Þessu reitkerfi er lýst í grein sem birtist í Náttúrufræðingnum árið 1970 (Hörður Kristinsson og Bergþór Jóhannsson: Reitskipting Íslands fyrir rannsóknir á útbreiðslu plantna, Náttúrufræðingurinn 40: 58-65). Ef við notum svona gróft reitkerfi, höfum við nú þegar upplýsingar sem spanna nokkurn veginn allt landið. Engar upplýsingar eru þó til úr örfáum reitum, einkum við rætur Vatnajökuls í suðaustanverðu Vonarskarði, í Hamarskrika við vesturjaðar Vatnajökuls, og meðfram ströndinni við Skeiðarársand. Ef við viljum hins vegar gera nákvæmara kort í stærri kvarða, sem byggir á minni reitum, 5 x 5 km eða 2 x 2 km, þá vantar enn mikið af upplýsingum. Í sumum 10 x 10 km reitunum eru aðeins til upplýsingar frá einum stað, en í öðrum er til margar skráningar frá ýmsum tímum. Æskilegt væri að útbúa kort sem sýnir hvernig staðan er í hverjum reit, en viss vandkvæði eru á því að sýna slíkt kort fyrir allt landið með nægilega mikilli upplausn til að það komi að gagni. Einfalt ætti þó að vera að útbúa slíkar upplýsingar fyrir einstök svæði, fyrir þá sem þess óska.
Nýja íslenska reitakerfið. Árið 2006 var hannað nýtt íslenskt reitakerfi af Landmælingum Íslands. Það er mjög líkt gamla 10 x 10 km kerfinu, en þó ekki alveg eins. Norður/Suður grunnlínan er sú sama, 65. breiddarbaugurinn, en Austur/Vestur grunnlínan er miðuð við 19. lengdarbauginn og er því tæpum kílómetra austar en grunnlína gamla reitkerfisins. Þetta nýja reitakerfi er komið inn á öll nýleg GPS-tæki, og verður eflaust prentað á flest kort í framtíðinni. Nú er stefnt að því að taka þetta kerfi upp einnig við rannsóknir á útbreiðslu plantna, og verður þá einkum miðað við 5 x 5 km reiti. Nánari upplýsingar um nýja reitakerfið er að finna á síðunni www.floraislands.is/reitkerfi.htm