Sveipjurtaætt

Ætihvönn

Apiaceae

Ætihvönn (Angelica archangelica) er ein stórvaxnasta jurt landsins.  Hún finnst víða um land þar sem vatn er nægilegt.  Vex gjarnan við læki og lindir, einkum inn til hálendisins.  Er einnig algeng á láglendi en vantar þó víða þar sem mikil beit er á landinu.  Hún er mjög eftirsótt af sauðfé og þolir illa að vera bitin niður til grunna á hverju ári.  Hún er einnig mjög þurftarmikil, og sækir í áburðarríkt land.  Þar verður hún oft einráð ef beit heldur ekki aftur af henni.  Þetta sést vel í gömlum túnum í hinum yfirgefnu byggðum á Hornströndum, þar sem hún leggur undir sig túnin og myndar þéttar, 2 metra háar breiður svo landið verður torvelt yfirferðar.  Einnig kemur þessi eiginleiki hvannarinnar fram þar sem lúpína hefur eytt öllum gróðri en aukið frjósemi jarðvegsins.  Ef hún kemst á slík svæði, leggur hún þau undir sig. Ætihvönnin er gömul lækningajurt, sem menn héldu gjarnan í rækt heima við bæi. Á síðustu árum hafa víðtækar rannsóknir verið gerðar á íslensku ætihvönninni, og lyf úr henni sett á markað.

Myndin fyrir miðju er tekin á bakka Mývatns árið 1963, en sú til hægri af þroskuðum aldinum hvannarinnar á Arnarhóli í Kaupangssveit í ágúst 2004.

angelarc1b.jpg (125579 bytes)

AN-16764.jpg (117694 bytes)

Þroskuð fræ á ætihvönn
Garden Angelica (Angelica archangelica) is widely distributed throughout the country where sufficient water is available. It is mainly found along brooks and springs, especially in the highland. It is also rather common in the lowland, in areas where grazing is not too intensive. It is very popular by sheep, and is intolerant of being grazed down to the sword every year. The Garden Angelica prefers rather heavy, fertile soil, as is seen in the abandoned farms in Hornstrandir in the Northwest of Iceland. It dominates the old homefields, covering it with dense thickets, about two meters tall and hard to penetrate. This habit appears also in stands where Nootka Lupin has destroyed the natural vegetation and fertilized the soil. These pure stands of lupin are easily colonized by the Garden Angelica which takes the overhand and exterminates the lupin. There is a long tradition in Iceland to use the Garden Angelica for medical purposes, and it was frequently kept in cultivation near the farms. In recent years the active ingredients in the Icelandic Angelica have been carefully investigated, and medicaments produced for the market.